Главная Обратная связь

Дисциплины:






спалуч ал, ык, ча (аксакал, балык, каланча)



Асваеннi:

1)фанетычнае-падпарадкаванне iншамоўных слоў беларускім фанетычным законам: аб`ект, віраж

2)граматычнае-падпарадк. марфемнай структуры:ганарар,прэмiя

3) графiчнае-перадача сродкамi бел.мовы:камп`ютэр, сервiс

4)семантычнае (па сэнсу diploma – лiст)

.Запазычаныя словы са славянскіх і неславянскіх моў. Інтэрнацыяналізмы і калькі

Запазычаная лексіка беларускай мовы:

o з французскай – галіцызмы (запазычаны ў Пятроўскую эпоху і пасля) Ваенныя назвы (арсенал, маршал), мастацкія назвы (нацюрморт, канферансье), стравы (пюрэ, катлета), адежа (жакет, карсет).

o З англ.: спартыўныя (футбол, пінг-понг, яхта, фрыстайл), вопраткі (ждынсы, світэр);

o з італ. : мастацтва (арыя, сола, віяланчэль, санета), стравы (вермішэль, піца, салямі);

o з іспанскай: стравы (ананас, банан);

o з польскай ( у час Люблінскай уніі): маёнтак, падарунак, быдла;

o з укр.: боршч, худаба.

Сярод пазычаных слоў есць шмат інтэрнацыяналізмаў-слоў ці словазлуч.,якія бытуюць у некалькіх мовах(не менш 3),што належ. да розных моўных гуртоў; яны маюць аднолькавае знач.аднольк.або блізкі фан.склад:рэспубліка. Найбольш інтэрнац.слоў паходзіць ад каранеў антычных моваў. Крыніцай інтэрнац.лексікі выступ. таксама нац. мовы:італ.,фр.,англ..

Па ступені, пазычэнні бываюць:

• Натуральнае-слова пазычаецца цалкам(гук.абалонка+знач.)

• Калькаванне-толькі знач. і ўзор структуры:

-частковае-адна частка калькуецца,а цалкам бярэцца яго іншамоўны кампанент,а другая перакладаецца:тэлебачанне

Віды калек:

• Фразеалагічныя-пераклад устойлівага словазлучэння

• Словаўтваральныя-памарфемны пераклад

• Семантычныя-калькуецца семантыка слова

.Транслітэрацыя. Выкарыстанне варварызмаў і экзатызмаў у сучасных тэкстах.

Экзатызмы – iншамоўныя словы, лексічна не засвоеныя , харрак-ць палiт,эк,культ жыцце замежных краiн. (Анг.-лорд, сэр, сейм, фр.- франк) Э.засвоены графiчна, фанет, граматычна. Тэматычныя групы: стравы і напоі; нацыянальныя звычаі.

Варварызмы – iнш.словы, зусiм не засвоен. цi асвоены графiчна. Не зафіксаваны ў слоўніках. (салямі, пардон)

Транслiтэрацыя – перадача слова ці тэксту як ён запісаны, адной графічнай сістэмай слоў.

.Паняцце стыляў, іх характарыстыка і функцыі

стыль – такая разнавіднасць мовы , што служыць сродкам зносін паміж людзьмі ў той ці іншай сферы іх дзейнасці характарызуецца пэўным адборам і арганізацыяй моўных сродкаў ужываннем іх у адпаведнасці са зместам задачамі і сітуацыяй маўлення.

• Афіцыйна-справавы-абслугоў.прававыя адносіны паміж грамадзянамі і дзяржавай. Доказнасць,аб’ектыўнасць,нейтральнасць,лагічнасць,адсутнасць эмоцый. Словы толькі ў прамым знач.,выкарыст.спец.тэрмнаў,абрэвіятур. Прамы парадак слоў, выкарыстанне інф.,напісанне ліч.арабскімі цыфрамі



• Публіцыстычны-грамадска-палітычная сфера,інфармац.і уздзеяння ф-цыя, Падстылі:газетна-часопісны,радые-тэлежурн,аратарскі. Жанры:інф,аналітыч., мастацка-публ.. лагіч., доказнасць,эканомія моўн.с-каў,экспрэсіўнасць,аўтарская ацэначнасць. Маўленчыя стандарты,клішэ,штампы,звароты

• Мастацкі-мастацкая сфера выкарыст.,уздзеянне. Падстылі:лірыч.,празаіч., драматург. Жанры:раман,апавяд,апов..экспрэс.,эмац.,вобразн.тропы,стылістыч.фігуры

• Гутарковы-быт.зносіны,неафіц.абстаноўка.падстылі: размоўна-быт,разм-афіц. Жанры:гутарка,прыват.пісьмы,дзеннікі. Эмац.,экспрэс,спантанасць,няпоўнааформл прастамоўі,фразеалагіз,дыялектызмы,жарганізмы,дыялог

• Навуковы-галіны навукі,тэхнікі. Ф-цыя паведамлення.падстылі:уласна-навуковы, навук-вуч,навук-папулярны. Жанры:манаграфіі,артыкулы,дысертацыі,рэф.,тэзісы, даклады,лекцыі. Лагіч,даклад.,інфармац,бязвобразнасць. Стылістыч.нейтральн.л, тэрміны

.Стылістычныя разрады беларускай лексікі. Адметнасць функцыянавання лексічных пластоў вуснай і пісьмовай формаў.

Стылістычнае размежаванне мовы звяз.з выкарыст.слоў у пэўных стылях мовы. Паняцце стыляў у сучаснай лексіцы няпростае,таму манера размежавання лексікі розная. Вылучаюць:

• Нейтральны(міжстылевы)-ва ўсіх сферах дзейнасці, ва ўсіх стылях,не мае эмац-экспрэс.афарбоўкі

• Кніжны-пісьмовы-выкарыстоўваецца пераважна ў пісьмовай мове,мае адценні кніжнасці, якія недарэчна выкарыстоўваць у вуснай мове

• Размоўны-словы ўласцівыя маўленню,звязанаму з побытам,сямейнымі адносінамі

Сучасная бел літ мова як найвышэйшая форма нац мовы выкарыстоўваецца ў розных сферах жыцця і дзейнасці грамадства ў адпаведнасці з гэтым у ей выяўляюцца наступныя функцыянальныя стылі:

• Афіцыйна-справавы-абслугоў.прававыя адносіны паміж грамадзянамі і дзяржавай. Доказнасць,аб’ектыўнасць,нейтральнасць,лагічнасць,адсутнасць эмоцый. Словы толькі ў прамым знач.,выкарыст.спец.тэрмнаў,абрэвіятур. Прамы парадак слоў, выкарыстанне інф.,напісанне ліч.арабскімі цыфрамі

• Публіцыстычны-грамадска-палітычная сфера,інфармац.і уздзеяння ф-цыя, Падстылі:газетна-часопісны,радые-тэлежурн,аратарскі. Жанры:інф,аналітыч., мастацка-публ.. лагіч., доказнасць,эканомія моўн.с-каў,экспрэсіўнасць,аўтарская ацэначнасць. Маўленчыя стандарты,клішэ,штампы,звароты

• Мастацкі-мастацкая сфера выкарыст.,уздзеянне. Падстылі:лірыч.,празаіч., драматург. Жанры:раман,апавяд,апов..экспрэс.,эмац.,вобразн.тропы,стылістыч.фігуры

• Гутарковы-быт.зносіны,неафіц.абстаноўка.падстылі: размоўна-быт,разм-афіц. Жанры:гутарка,прыват.пісьмы,дзеннікі. Эмац.,экспрэс,спантанасць,няпоўнааформл прастамоўі,фразеалагіз,дыялектызмы,жарганізмы,дыялог

• Навуковы-галіны навукі,тэхнікі. Ф-цыя паведамлення.падстылі:уласна-навуковы, навук-вуч,навук-папулярны. Жанры:манаграфіі,артыкулы,дысертацыі,рэф.,тэзісы, даклады,лекцыі. Лагіч,даклад.,інфармац,бязвобразнасць. Стылістыч.нейтральн.л, тэрміны

.Лексіка сучаснай беларускай мовы паводле актыўнага і пасіўнага складу: гістарызмы, архаізмы, неалагізмы.

Храналагіч. у слоўнікавым складзе мовы можна вылуч.словы розн.ступені старажытнасці, даўнасці іх узнікнення. Самы старажытны пласт складаюць індаеўрапеізмы-словы, індаеўр.сям’і моў. Другі, храналагіч.пазнейшы пласт складаюць-праславянскія словы, якімі карысталіся ўсе слав. плямены. Трэці храналагіч.пласт складаюць усходнеславянскія словы, якія ўзніклі пасля аддзялення ўсх.славян ад зах.і паўд..пры фармір.асобных моваў узніклі свае, уласные лексемы ўласцівыя толькі гэтым мовам. Так словы, што ўзніклі ў 14ст. пад час фармір.бел.нар-уласнабел. Разам з вядомымі ў мове словамі ўзнік.новыя лексіч.адз..сярод новых слоў есць і такія,што не сталі яшчэ набыткам мовы,хоць і актыўна выкарыст.у маўленні. Такія лексіч.адз,што маюць адценне навізны і нязвыкласці назыв.неалагізмамі. з’яўленне неалагізмаў адлюстр.з’яўленне новага ў жыцці моўнага калектыву.

Шляхі ўзнікнення:

• Словаўтвар.паводле прадукцыйных словаўтвар.мадэляў з выкарыст.суф.або складання асноў:бізнесовец

• Нульсуфіксавы спосаб аддзеялоўнага ўтварэння наз:аповед(ад апавядаць)

• Пазычэнні з нар.гаворак:нараджэнец

• Пазычэнні з іншых моў:амбасада

Віды неалагізмаў:

1)iндывiдуальна-аутарскiя: пiлiва(пiлiць), колiва-калоць

2)агульнаужыв: вiдэаклiп,спонсар,рэйтынг,бiатлон.

Разам з узнікненнем нов.,адбыв.і адваротны працэс-выпаданне са слоўнікавага складу састарэлых слоў. Такія словы назыв.гістарызмы. Гэта словы,што выйшлі з ужытку ў выніку таго,што зніклі самі рэчы. АРХАIЗМЫ-былыя актыуна ужывальныя назвы прадметау,з`яу,паняццяу,выцесненыя з ужытку iнш.словамi. застарэлыя словы выкарыст.у мове са стылістычным прызнач.:архаізмы-як сродак іроніі ці элементы высокага стылю;гістар.-у гіст.тэкстах для стварэння гіст.фону,гіст. праўдзівасці.

Паводле сферы ўжывання лексічны склад бел.мовы падзяляецца на:

• Лексіка агульнаўжывальная – словы, якія ўжываюцца на тэрыторыі ўсей дзяржавы і ўласцівы ўсім стылям мовы: агульнанародныя словы: рака, дарога, зіма, вечар, чорны, наш. Складаць самую шматлікую групу слоў.

• Лексіка абмежаванага выкарыстання – словы, якія бытуюць толькі на пэўнай тэрыторыі або ў асяродзі людзей пэўнай прафесіі ці сацыяльнай групы: дыялектная(абласная) лексіка, спецыяльная лексіка(прафесійная і тэрміналагічная), жаргонная

Актыўная і пасіўная лексіка падзяляецца на:

Актыўнага ўжывання

Пасіўная-устарэлыя словы(архаізмы-старыя назвы,замест якіх з’явіліся новыя, гістарызмы-выйшлі з актыўнага ўжывання са знікненням з нашага жыцця пэўных прадметаў, з’яў, падзей), неалагізмы-новыя словы ці новыя значэнні вядомых слоў. Словы лічацца неалагізмамі да таго часу пакуль не стануць агульнаўжывальнымі да таго часу пакуль не стануць агульнаўжывальнымі і не страцяць аддцення навізны

/Агульнаўжывальная лексіка і лексіка абмежаванага ўжытку: дыялектызмы, тэрміналагічная і прафесійная лексіка, жарганізмы і аргатызмы. Выкарыстанне ў мастацкіх і публіцыстычных тэкстах.

Дыялектная лексіка – словы, уласцівыя гаворцы або дыялекты. Выкарыстоўваюцца для стварэння мясцовага каларыту ці індэвіуалізацыі мовы персанажу называюцца дыялектэмамі ў мастацкай мове. Бываюць:

• Лексічныя- словы,невядом.лiт.мовы:

Уласналексічныя- мясцов.назвы: драг-венік,змецены

Этнаграфічныя- мясцов.назвы, невядом.у iнш.раенах:ёуня-суш.споры сена.

• Семантычныя- у мясцов.ужыв.з iнш.значэннем ~ кабан-певень(Мозыр).

• Фанетычныя- фанет.асаблiвасцi

• Граматычныя- гр.асаблiвасцi.

• Словаўтваральныя- словаутвар. асабл.:прыножак-падначка

Спецыяльная лексіка падзяляецца на:

• прафесійную- словы характэрныя для людзей пэўнай прафесіі і распаўсюджаныя ў гутарковай мове

• тэрміналагічную

Тэрміны-словы, або словазлуэнні якія дакладна абазначаюць пэўныя паняцці навукі, тэхнікі, мастацтва, вытворчасці,грамадска-палітычнага жыцця.

Сукупнасць тэрмінаў пэўнай галіны навукі называюць тэрміналогіяй. Тэрміналогія гэта і сукупнасць тэрмінаў мовы ў цэлым. Тэрміналогія – гэта раздзел мовазнаўства, які вывучае тэрміна сістэмы-сукупнасць тэрмінаў звязаных пэўнымі сувязямі і адносінамі. Агульная тэрмінасістэма-гэта сукупнасць тэрмінаў якой небудзь. галіновая тэрмінасістэма-тэрміны якой небудзь галіны.У тэрміналогіі няыма мнагазначнасці, сінаніміі і аманіміі.Але тэрміны гэта выключна афецыйныя ўзаконеныя ў пэўнай навуцы назвай, пашыраныя ў навуковым стылі літаратурнай мовы. А прафесіяналізмы гэта паўафіцыйныя назвы, якія бытуюць у гутарковым стылі.

Жаргон-умоўная гаворка , якой небудзь сацыяльнай ці прафесійнай групы людзей, что створана штучна з мэтай адасобіцца схаваць свае намеры дзеянні учынкі. Разнавіднасцю жарганізмаў з’яўляецца аргатызм-словы якімі карыстаюцца дэкласаваныя элементы





sdamzavas.net - 2017 год. Все права принадлежат их авторам! В случае нарушение авторского права, обращайтесь по форме обратной связи...