Главная Обратная связь

Дисциплины:






Тас дэуіріндегі Қазақстан. 6 страница



20ғ. 20-ЗОжж. когамдык- саяси өмір жэне мэдениет.30-жж. КСРО-да социалистік қатынастар орныгып болды. Социализм тоталитарлық, казармалық сипатта болдь: Ягни, мемлекеттік меншік ныгайып, жұмысшылар мен шаруалар өндіріс құрал-жабдықтары мен жердеі аластатылды, республикалардың заң шығару бастамасы болмады. 20-30жж. М. Тынышпаев, Ж. Аймауытов, № Дулатов, А. Байтұрсынов қамауға алынып, жазаланды. 1937-38жж. Террор жаппай сипат алды. Үлт зиялыларі "халық жаулары" деп айыпталып, сталиндік жендетгердің қолынан қаза тапты. Қазақстанда лагерлер жүйес құрылды: Карлаг-ерекше режимді Қараганды еңбекпен түзеу лагері, Алжир- Отанга опасыздық жасагандарды эйелдері лагері.1937ж. Қиыр Шыгыстан корейлер, кавказ халықтары Қазақстанға жер аударылды.Кеңес үкімеп орнағаннан кейін өлкеде мэдени құрлысты жүзеге асыруда көптеген кедергілер кездесті: ұлт зиялыларыны: аздығы, ұлы державалық шовинизм, материалдық-техникалық базаның болмауы. 1924ж. Сәуірде "Сауатсызды жойылсын" қоғамы құрылды. 9021-27жж. 200 мың адам оқып, сауатын ашты. Мәдени құрлыс процессі жеделдетуге ұлт зиялылары ерекше ықпал етгі: А. Байтұрсынов-суретгі әліппені, мысал-жұмбақтар жинақтарыі Ж. Аймауытов - қостілділік және ана тілін оқыту эдістемесін, Ә. Бөкейханов - география окулыгын, I* Сәтпаев- алгебра оқулығын құрастырды. 20- жылдары қазақ мектептеріне арналған окулыктар мен окз эдістемелік эдебиетгі жазуга С. Сейфуллин, С. Сэдуақасов, Ғ. Мүсірепов, М. Дулатов, М. Жолдыбаев, N Жұмабаев белсене қатысты. 1928ж. араб алфавиті латыншаға, 1940ж. Кириллицаға ауыстырылды. гіэтижесінл араб әріпімен жазылган ата-баба мұрасын игеруге мүмкіндік болмай қалды. 1931-32жж. Аштық салдарына білім беру саласы күрт төмендеді. Өлкеде ашылған жоғары оку орындары: 1928ж- тұңғыш педагогикалы институт, 1930ж.- Қазақтың ауылшаруашылық институты, одан кеін Алматы медицина институты, кеі металлургия институты т.б. Ғылым мен мәдениет қайраткерлері еңбегі нәтижесінде Қазақстанның зиялыла тобы қалыптасты: С. Асфендияров, С. Сейфуллин, М. Әуезов т.б. 20-30жж. Қазақстан гылымы қалыптасть Қазақстанды зерттеу қоғамы құрылды. Бұл жылдары қазақ әдебиеті қарқынды дамыды. С. Сейфуллиннің "Та жол, тайғақ кешу", С. Мұқановтың "Жұмбақ жалау" шығармалары дүниеге келді. Халық музыкасын зертгеу; сазгер А. Затаевичтің еңбегі ерекше. Ол "Қазақ халқының 1000 эні", "Қазақ халқының 500 әні мен күйі жинақтарын шыгарды. 1925ж. Әміре Қашаубаев Париждегі концертте өнер көрсетті. 1926ж. Қызылорда; тұңғыш ұлттық қазак театры ашылды. Режиссері-Ж. Шанин. Алгашқы қойылған пьеса -"Еңлік-Кебек". С 1937ж. Бастап Қазақ академиялық драма театры атағына ие болды. 1938ж. алгашқы дыбысы фильм "Амангелд түсірілді. 1934ж. Құрманғазы атындагы Қазақ мемлекетгік оркестрі құрылды. Жетекшісі- сазгер А. Жұбано 1938ж. Мамырда Мэскеуде қазақ өнерінің бірінші онкүндігі өткізіліп, "Қыз Жібек", "Жалбыр" опералар ^көрсетілді. К. Байсейітова КСРО-Халық әртісі атағын қазақтардан тұнгыш рет алды. Үлы Отан соғысы жылдарындағы элеуметгік жэне экономикалық даму.Үлы Отан соғысы 1941ж. 21-маусымда басталды. гСоғыстың алгашқы жылдарынан бастап республиі экономикасы әскери багытқа көшірілді.Бейбіт мақсаттарға жұмсалатын қаржы мейлінше қысқартылды, көптеп кәсіпорындар қорганыс өнімдерін шығара бастады. Майданға жақын өңірлсрден 220 завод пен фабрика, цехт Қазақстанга көшірілді. Олар негізінен Алматы, Орал, Петропавл, Шымкент, Қарағанды, Актөбе орналастырылды. Одактас республикалардан мамандар көп келді. Қазақстан КСРО-ның негізгі эскери-өнеркәс базасы болды. Согыс жылдары Ақгөбе ферроқорытпа, Қарағанды металлургия, Ақмола ауылшаруашылі машина заводтары, Жезқазған комбинаты іске қосылды. 1941-45жж. барлығы 460 өнеркэсіп орындаі салынды. Согыс жылдары Қазақстан халқының материалдық жагдайы төмендеді: халық тұтынатын тауарлар; шығару күрх төмендеді, отын, электр энергиясы, көлік, тұрғын үй жетіспеді. Карточка жүйесі енгізілді.'Соп жылдары республикаға елдің аса ірі ғылыми күштері шогырландырылды. Алматыды 20-дан астам ғылым зерттеу институттары орналасты. 1942ж. Жезқазган мыс кеңцерін зерттеген көп жылдық еңбегң үшін Сәтбаевқа Мемлекеттік сыйлық берілді. Қ. Сатбаев бастаған қазақстандық галымдар қара, түсті жэне сир кездесетін металдарды, жанатын пайдалы қазбаларды, су жэне энергетикалық қорларды майдан қажеті жұмылдыруда жұмыстар жүргізді. 1945 жылғы қазан айында КСРО үкіметі Қазақ Ғылым Академиясын құру туралы шешім қабылдады. Әдеби пен өнер соғысып жатқан халықтың қуатты идеялық қаруы болды. Республика Жазушылар Одағының қатары көшіріліп әкелінген жазушылар легі қосылды. Қазақ кеңестік прозасы кемелдене тусті. Қазак эдебиеті жаңа есімдермсн толықты: Б. Момышүлы, М. Ғабдулин, С. Мәуленов, Ж. Молдагалисв т. б. М. Әуезов, Ғ. Мүсірепов, Ә. Тәжібаевтың қатысуымен кинокартиналар түсірілді. Өнер қыметкерлері өз өнерл арқьшы жауынгерлерді рухтандырып, кеңес адамдарыиың жеңіске деген сенімін күшейте білді.



66)Қазакстандыктардың ¥лы Отан соғысының ұрыстарына катысуы.1940 жылгы 18 желтоқсан- фашистік Германия басшылығы "Барбаросса"соғыс жоспарын жасады. Олардың бар мақсаты КСРО-ға қарсы соғыс ашу. Армия қатарына 1 млн. 196164 қазақстандық қосылып, эрбір бесінші адам майданға аттанды. Еңбек армиясы құрылып, Қазақ КСР-нен 700 мыңнан астам адам шақырылды. 1941-1945 жылдары әскери оқу орындарына 42 мыңнан астам қазақстандық жіберілді. 1941ж. 30-қьфкүйегінде жэне осы жылдың 6-желтоқсанында болған Мэскеу шайқасында ген.-майор И. Панфилов басқарған 316-атқыштар дивизиясы шайқасты. Соғыс тарихында алғаш рет Кеңес Одағының батыры атағын алған қазақстандық - танк әскерлерінің ген.-майоры К. А. Семенченко. И. В. Карпов қолбасшылық еткен атқыштар полкі мен аға лейтенант Б. Момышұлы қолбасшылық еткен батальон жауынгерлері ерлікпен шайқасты. Ленинград шайқасына қатысқан қазақстандықтар көп, солардың бірі - С. Баймағанбетов (жау дзотын кеудесімен жапқан). Ж. Жабаевтың "Ленинградтық өренім" өлеңі қоршауда қалғандардың рухын көтеріп, достық әнұранына айналды. 1942-43жж. Сталинград шайқасына қатысқан қазақстандықтар: ұшқыш Н. Әбдіров, Ж. Жабаевтың ұлы Алғадай, ақын Қ. Аманжолов т.б. Қазақстандық құрамалар- 27,72,73 гвардиялық атқыштар дивизиясы, 292, 387-атқыштар дивизиясы қатысты. Берлин шайқасына қатысқандар: С. Нұрмаганбетов, Р. Қошқарбаев, Т. Бигелдинов. Үлы Отан соғысында Кеңес Одағының Батыры атағын алған қазақстандықтар-497, қазақтар-97. Екі мэрте Кеңес Одағының Батьфы атағын алғандар: Т. Бигелдинов, Л. Беда, И. Павлов, С. Луганский. ¥лы Отан соғысында қазақ қыздары мерген Ә. Молдағұлова мен пулеметші М. Мэметова ерлік көрсетті.

"Хрущев жылымығы" жылдарындагы Қазақстан.Сталиннің қазасынан кейін (1953ж., наурыз) куғын-сүргінге негізделген дәуір аяқталды. "Жылымық жылдары" деп аталған 50жж. II жартысынан бастап жақсы істер атқарыла бастады. Репрессиялардың басты ұйымдастырушысы Л. Берия түгқыңдалды, Орталық комитеттің I хатшылығына Н. С. Хрущев тағайындалды. Елде демократиялық қайта құру процессіне жол ашылды. 1956ж. ақпанда КОКП-ның XX съезінде Н. Хрущев "Жеке адамга табыну жэне оның зардаптары туралы" баяндама жасады. Онда жеке басқа табынудың пайда болу себептері, мэні мен ерекшеліктері және салдарларын анықтап, талдады. Сталин, Берия, Ежовты сынаганымен, өз жауапкершілігі туралы ештеңе айтпады, Молотов, Каганович, Ворошиловты қорғап қалды. 1953-55жж. Хрущевтың бастамасымен ГУЛАГ жойылды. Бұл кеңес қоғамын сталинизмнен құтқарудағы маңызды қадам болды. Лагерлерде жазықсыз отырған мыңдаған адамдар босатылды. Бірақ басшылық саясаты жартыкеш болды, бұл реформа аяқталмай қалды. Кэріс, неміс қырым татарлары, месхет түріктерінің құқықтары қалпына келтірілмеді. Одақтас республикалардың құқықтарын кеңейтуге багытталған тұжырымдама толық жүзеге асырылмады. Экономикалық артта қалудың себептерін ашу әрекетіне тыйым салынды. Қоғамды басқару "жоғарыдан төменге қарай" принципіне негізделді. Саяси көзқарасы үшін қудалау тоқтамады, оларға еңді "өзгеше ойлайтындар" айыбы тағылды. Психикалық ауруханалар арқылы жазаланған адамдардың саны-90 мың. 50жж. Прогресшіл бастамалардың жүзеге аспау себептері: саясатта ғьшыми болжаудың болмауы, басшылықтың, соның ішінде Хрущевтің саяси мэдениеті деңгейінің төмен болуы. 1957ж. халық шаруашьшығын басқаруда реформа жүргізілді: халық шаруашылығын басқару жүйесі өзгертілді, орталықтанған басқарудан -территориялық басқарға, салалық министрліктерден - халық шаруашылық кеңестеріне көшті. Кемшіліктері: экономиканың жекелеген салаларына тұтастай басшылық жасауға мүмкіндік болмады, салаларды техникалық жағынан кайта жабдықтауға нұқсан келтірді. 1962ж.-халық шаруашылық кеңестерін ірілендіру әрекеті жасалды. Партия орындары өндірістік белгі бойынша қайта құрьшды: партия ұйымы өнеркэсіптік жэне ауылшаруашылық болып бөлінді. Бұл реформаның кемшіліктері: ғылыми негізделмеген шешім болды. Соған қарамастан экономиканың даму қарқыны өсіп, 1954-58жж. 730 өнеркәсіп орындары мен цехтар іске қосылды: Соколов-Сарыбай комбинаты, Ақтөбе хром қоспалары заводы, Қарағанды, Семей, Шымкент цемент заводтары. 1959ж. Қазақстан өнім өндіруден Одақта 3-орынға шықты. Қала тұрғындарының саны өсіп, 1959ж.-44% жетгі.

69)Тың жэне тыңайған жерлерді игеру.1953ж. қыркүйегінде КОКП ОК Пленумында ауылшаруашылығында орын алған жағдайға талдау жасап, оның даму болашағын аныктады. Азық-түлік тапшылығын шешу, астық өндіруді артгыру мақсатында тың жэне тыңайган жерлерді игеру идеясы пайда болды. Оны сэтті іске асьфу үшін Қазақстан Компартиясының ОК-нің I хатшысы Ж. ІІІаяхметовқызметінен босатылып, бұл қызмет П. Пономаренкоға берілді, Л. И. Брежнев-ІІ хатшы болды. Тың жерлер игерілетін аймақтар: Қазақстан, Сібір, Орал, Солтүстік Кавказ, Еділ бойы. Қазақстандағы тың игерілетін жерлер: Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Көкшетау, Торғай, Павлодар облыстары. Тың игеруге басқа республикалардан адамдар көшіріліп экелініп, оларға жеңілдіктер жасалды. 1954-59жж. тың жэне тыңайған жерлерді игеруге 20 млрд. сом жұмсалды. 2 млн-ға жуық тыңгерлер келді. Тыңгерлермен бірге оңай олжаны көздеген алаяқтар, қылмыскерлер келді. Арнаулы мамандығы барлар аз болды. Осындай жағдайлар тэртіп бұзушылықты, мемлекет қаржысын талан-таражға сау, ұрлықты көбейтгі. Халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету жақсарды. Бірақ алғашқы жылдар ғана табысты болды. Жайылымдар, мен жем-шөп дайындайтын алқаптар көлемі азайды. Жердің құнарлылығы төмендеді. Тың игерілген аймақтарда қазақ мектептері азайып, қазақ тіліндегі баспасөз жабылды, қазақ тіліндегі эдебиетгің халық арасында таралу аясы тарылды. Тың игерудің жағымды жақтары: Қазакстан астықты аймакқа айналды, экономиканын басқа салаларының дамуына эсер етгі, көп ұлтты республиуа болды, жана жолдар мен елді-мекендер көбейді. Жагымсыз жактары: экологиялық жағдай қиындады, мал шаруашылығы төмендеді, тың игеру экстенсивті
эдіспен іске асырылды, жер-су атгары орысша аталды, үлтгық ерекщеліктер ескерілмеді, тілдік жэне
демографиялық жағдай өзгерді.

70)1971-85жж.Қазақстан. бОжж. соңы-70жж. Басында социализмді жетілдіру идеясы туындады. Басшылық когам дамуында социализмнін үзаққа созылатын кезең екенін мойындап, коммунизмге "алып секіріс" жасаудан бас тартты. Кемелденгеі-социализм кезеңі басталды деп жарияланды. 1977ж. 7-қазанда КСРО конституциясы қабылданды. 1978ж. 20-сэуірде Қазақ КСР-інің жаңа Конституциясы жарияланды. Конституция негізгі демократиялық бостандықтарды жариялағанымен, олар сөз жүзінде қалды. 60-жж. Мэскеуде қүрылған казяк студентгерінің ресми емес "Жас тулпар" бірлестігінің жүмысы 70-жж. тоқтатылды. О. Сүлейменовтың "АзиЯ" кітабы үлтшылдыққа толы дег айыпталып, оған тыйым салынды. 1979ж. Ю. Андроповтың үсынысымен Қазақстанда (Ақмола облысы) Неміс Автономиялық облысын қүру туралы шешім қабылданды. Оған қарсы болған қазақ жастары үндеу көтеріп демонстрацияга шықты. 70-80жж. Кеңестік когамның' саяси жүйесіне тэн белгілер: демократияны шектеу еңбекшілерді меншік пен билікке жақындатпау, адамның жеке басын аяқасты ету, қстамдық үйымдардыь партиялық мемлекеттік аппаратпен түтасып кетуі, сөз бен іс арасындағы алшақтық. Бүл жағдайлар кеңес адамдарының арасында самарқаулық, сенімсіздік, маскүнемдік секілді жағымсыз қылықтар қалыптастырды Қоғамдағы саяси ахуалдың өзгеруі экономикалық реформаларды іске асыруды тежеді. 70-жж. гылым меі техниканы үлгтастырып, ғьшыми-өндірістік бірлестіктер қүру бастамасы көтерілді. Бірақ оның тиімділігі а: болды. Арал теңізі проблемасы пайда болды. Арал аймағының экологиясы нашарлап, түрлі аурулар көбейді Осындай кемшіліктерге қарамастан 70-жж. өнеркәсіп жетекші орын алды. Лисаков кен байыту комбинаты Шерубай-Нұра шахтасы, Екібастүз отын-энергетика кешені салынды. Минералды тыңайтқыштар өндіру-1,8есе сары фосфор- 2,5есе өсті. 1970-85жж. өнеркәсіпті дамытуға 40,8 млрд. сом жүмсалды. Халық түлынатьн тауарлар өндіру, тамақ, жеңіл өнеркәсіп дамытылмай, ол тауарлардың 60 пайызы шетген экелінді. 1971-85жж ауылшаруашылығына 18 млрд. сом қаржы жүмсалды. Ол нэтиже бермеді. Ауылшаруашылығы дағдарысқі үліырап, 80-жж. Ортасында азық-түлік өнімдерімен шектеулі қамтамасыз ету жүйесі енгізілді. Халықтыі түрмыс деңгейі 30-40жж.-мен салыстырғанда ғана жақсарды, денсаулық сақтау саласының көрсеткіштері 20 25жж. деңгейінде қалып қойды. Қазақстан елдің аса зор ядролық полигонына айналды. 1979ж. басталған Ауғаі согысына 22 мыңга жуық қазақстандықтар қатысып, 780-і қаза болды.

72)М. С. Горбачев реформасы. 1986ж. Желтоқсан оқиғасы.1985ж. наурызда КОКП басшылығына М. С. Горбачев келді. 1985ж. сэуір Пленумында элеуметгік экономикалық өмірді жаңарту эрекеті жасалды. Горбачев саясатының негізгі үрандары: жариялылық, жеделдету қайта құру. Жеделдету бағыты ғылыми концепциясыз, анық бағдарламасыз жасалып, оның іске аспауыныі айыптысы ретіңде Қазақстанда Д. А. Қонаев" танылды. М. С. Горбачевтың саясатының кешіліктері меі қайшылықтары: республика мүддесімен санаспады, қаржының көп бөлігі өндіруші салаға жіберілді, біліп саласында "қалдықты" принцип сақгалды, ғалымдар саясатгың "қызметшілеріне", қазақ тілі түрмыстық тілг айналды, 1954-86жж. 600-ден астам қазақ мектебі жабылды. 1986ж. 16-желтоқсанда Қазақстан Компартиясыныі Пленумында Қонаевты қызметінен алуга шешім қабьшданды. Республика басшылығына Ульянов облысты: комитетінің I хатшысы болған Г. Колбин тагайындалды. Қогамда жарияланған мақсаттар мен нақты өмі, арасындағы кайшылық 1986ж. 17-желтоқсандағы оқиғаға экеліп соқты. Ол басқа қалаларға да таралды. ІІІер: бейбіт және саяси сипатта болды.Коммунистік партия үлтсыздандаруды, аз халықтарды мэңгүртке айналдыруда одан кейін орыстандыруды ашық жүргізді. Алайда, 1986 ж. Алматыдағы желтоқсан оқиғалары қоғамдық өмірдіі барлық жақтарын демократияландыру идеясы сол күйінше қиял болып қалғандығын көрсетті. М.С. Горбаче бастаган СОКП ОК жария кьілған « қайта қүрудың » шеткері өлкелерге, аз үдтгарға арналмағаны белгіл болды.1986 ж. бастап Қазақстан мен Мэскеуде республика басшылығының атына жэне солкезде 75 жасқ жакындап қалған ОК 1 - ші хатшысы Д. Қонаевтың жеке басына қарсы сындар айтыла бастады. Бэрі де биліі басындағьшардың ауыстырылуының қажеттігін түсінді және де бүл жөнінде мэскеулік билеушілерге де айтқаі еді. Алайда бүл демократиялық жолмен іске асады деп күтілді, сондықтан да одан арғы оқиғаларға халыі екіметгің өзі жариялаган принциптерін бүзғандығы ретінде эділ баға берді.Пленум ешқандай ақпаратсыз жэн жариялықсыз 20 минуттай ғана уакытқа созылды. Ел тағдьфына осыншама астамшылықпен қарау каза; халқының абыройына, оның үлттық сана - сезіміне нүқсан келтіріп, халықтың партия өкілдеріне сеніміі азайтып наразылық тудырғаны белгілі. Оған қоса әлеуметгік жэне үлттық саясаттағы теңсіздік, экономикадағь күйреу факторлары қосылды. 17-желтоқсанда студен жэне жүмысшы жастар Алматы көшелеріне шықты. Бұл бейбіт толкуды басуға Мэскеу тікелей басшылық жасады. Оған эскери бөлімдер, өрт сөндіру бөлімшелер жүмылдырылды. Олар митингіге шыққандарды үрып соғып, мүздай сумен түншықтырып таратты. 17-18 желтоқсандағы кайгылы оқиғалар барысында бірнеше адам қазаа болып, көптеген адамдар жараланды Демонстрацияны куып тарату жөніндегі хабар бүкіл Қазақстанды дүр сілкіндірді, Республиканың көптегеі қалаларында осындай баскөтерулер болды, олар да қатал басып жаншылды.Қылмыстық тәртіп бойынша 99 адаи сотталды, солардың ішінде 21 жасар Қ. Рысқүлбеков ату жазасына кесілді. Жүздеген студенттер окудаі шыгарылса, көптеген адамдар партия, комсомол қатарынан шығарылды,12 жоғарғы оқу орнының ректорларі ауыстырылды. 1986ж. Желтоқсан оқиғасы Қазақстанда үлкен ішкі үлттық және элеуметтік қарама-қайшылыі бар екенін көрсетгі. Сонымен қатар үлтгық тэрбие көрген жастарда үлттық намыстың бар екенін д көрсетгі.1987ж.КОКП ОК-нің қаулысы бойынша 1986ж. Желтоқсан окиғасы қазақ үлтшьшдыгының көрінісі деп бағалаңды. 1989ж. М. Шаханов КСРО халық депутатгарының I съезінде Желтоқсан оқиғаларына эділ баға беруд талап етгі. 1991ж. Желтоқсанда Н. Ә. Назарбаевтың 1986ж. Оқиғаларға қатысқандарды актау жөніндег жарлыгы шықты. 17- желтоқсан Демократиялық жаңару күні деп жарияланды. Оқиғаның тарихи маңызы. қазаі халқының тэуелсіздікке ұмтылуына жол ашты; партия басшыпығын қордаланыяг қалған мәселелерді шешудіі әдіс, тэсілдерін іздестіруге мэжбүр етгі.

74)ХХг. II жартысындағы Қазақстанның мәдениеті мен гылымы.Соғыстан кейінгі мәдениеттегі аса ірі оқиға Қазақстан Ғылым Академиясының (1946ж.) ашылуы болды Президенті ғалым Қ. И. Сәтбаев болды. 20ғ. 90-жж. ҒА-ның қүрамында 32 ғылыми мекеме, 250-ге жуық ғыльа докторлары мен 2000 ғылым кандидаттары болды. Әдебиетге 0. Сүлейменовтың, I. Есенберлиннің, Ә Кекілбаевтың, М. Шахановтың, 0. Бөкеевтің кітаптары үлкен сұранысқаие болды. Тарихшы-ғалымдардыі қызметі қатаң бақылауда болғандықтан, жазушы-ақындар тарихи мэселелерді кеп көтерді. Траихшы Ә Маргүлан үлттық мүдде үшін жан аямай жұ-мыс істеді. 70-жж. Жалпыға бірдей орта білім беруге көшу аяқталды 80-жж. Пэндерді терендетіп оқытатын мектептер ашылды. 80-жж әдебиет өкілдері-Ғ. Мүстафин,Ә. Тәжібаев, Б Момышұлы, Ж. Молдағалиев, Қ. Мьфзалиев. Қазақ'музыкасын тың шығармалармен толықтьфғандар: Е Рахмадиев, Ғ. Жұбанова, Н. Тілендиев, Ш. Қалдыаяқов т.б. Әншілер: Е. Серкебаев, Б. Төлегенова, Р. Бағланові т.б. Кино қайраткерлері- Ш. Айманов, С. Қожықов, А. Әшімов т.б.("Ботакөз","Менің атым-Қожа", "Бейбарыі сүлтан"). Алматыда Мемлекеттік Өнер мұражайы, Қазақ үлт аспаптар музейі ашылды. 90-жж. Т. Теменевтіі "Адамдар арасындагы бөлтірік", С. Апырыовтың көптеген фильмдері түсірілді. 1988ж. 30-40-50жж. қугын сүргінге ұшырағандар акталды. Тэуелсіздік алганнан кейін мэдени процестер өрістеді. Көп үлтты мэдениетт дамытуда 40 үлттық мэдени орталықтар ашылды. Білім саласында мемлекетгік және жеке меншік жоғары оқ; орындары көбейді.

78-79))Қазақстан Республикасының Конституциясы мен рәміздері. 1992ж. Мемлекеттік рэміздер қабылданды. Ту авторы-Ш. Ниязбеков, елтаңба авторлары-Ж. Мәлібеков пен Е Уалиханов. 1992ж. әнүранның мэтіні бекітілді, авторлары: сөзі-М. Әлімбаев, Қ. Мырзалиев, Т. Молдағалиев, ) Дәрібаева, бүрынғы эні сақталды(1944ж.), оны жазғандар-М. Төлебаев, Л. Хамиди, Е. Брусиловский. 2006: қантарда жаңа әнұран қабылданды. Сөзі- Ж. Нәжмеденов пен Н. Назарбаевтыкі, эні - Ш. Қалдыаяқовтыі 1993ж. қантарда Қазақстан Республикасының тұңғыш Конституциясы қабьшданды. Ол 4 бөлімнен, 21 тарауда 131 баптан түрды. Оның қүрамдас бөлімі - еліміздің коғамдық даму ерекшелігін бейнелейтін өтпелі кез жагдайларына арналган тарау. Бүл Конституцияның тарихи манызы: еліміздегі үлтаралық жарасымдықі сактауға негізделген, адам құқығы мен бостандығының басымдығы таньшды, Қазақстан халқы дүниежүзіх когамдастыктың ажырамас бөлігі болып айқындалды, әлемнің тарихи сахнасына тағы бір демократиялі мемлекетгің шыққанынын дэлелдеді. Қазақстанда болып жатқан саяси демократиялық, экономикалық өзгеріст Конституцияға өзгерістер жасау қажетгігін туғызды. 1995ж. 30-тамызда жана Конституция қабьшданды. Ол бөлімнен, 98 баптан түрады. Ерекшеліктері: демократиялық Президентгік басқаруға жол ашьшды, парламент ( палаталы болды(сенат, мэжіліс), депутаттар саны 17-7-ден 114-ке қысқарды, жалпы және төрелік соттар біріктірілді, судьялардың әділ үкім шығаруға қажетгі құқықтық кепілдіктерін нығайтқан мэртебесі занды турді бекітілді, Судьялар нақты істері бойынша есеп бермейді, тек Конституция мен заңға бағынады, биліі тармақтарына, мемлекетгік лауазым иелеріне конституциялық қү^кықгардій-бруга жол берілмейді, Қазақстаі мемлекеті үлтына қарамастан барлық азаматтардың мүддесін қорғайды, Республикада қос азаматтыққа жо; берілмейді. 1995ж. Конституцияның тарихи маңызы: онда егеменді Қазақстанның элем алдындагы ба] болмысы, өркениетгі даму кезеңіндегі ерекшеліктері, әлемдік демократиялық кұңдылыктары көрініс тапқан республиканың одан эрі даму кезеңіне арналған құжат.

80)Қогамдык козғалыстар мен саяси партиялар.1986ж. Желтоқсан оқиғасынан кейін елде экологиялық сипаттағы қозғалыстар пайда болды: "Семей-Невада"(0 Сүлейменов), Аралды қорғау женіндегі(М. Шаханов) т.б. Кейінірек Желтоқсан оқигасына қатысқандарды ақта; мақсатында М. Шаханов "Желтоқсан" қозғалысын кұрды. Қазақстанның егемендік алуы, КСРО диктатурасының жойылуы қогамдық дамудың қажетті белгісі болыі табылатын көппартиялылыктың дамуына жол ашты. 1993ж. Соңында 4 партия тіркелді: Қазақстан социалистіі партиясы, Республикалық партия, Халық конгрессі партиясы, Коммунистік партиясы. Республикада 300-ден асі қогамдық-саяси ұйымдар, 68 эртүрлі қорлар тіркелген. 1999ж. " Отан" партиясы құрылды. Төрағасы-С Терещенко. Бұл партия Н. Назарбаевтың президентгікке кандидатурасын қолдау қоғамдық штабы негізінд құрылды. 1999ж. Республикада барлығы 14 саяси партиялар мен 30-ға жуық қогамдық қозғалыстар меі бірлестіктер болды. Елімізде саяси партиялар мен партиялық жүйелердің орныгуына, тэуелсіз баспасөздіі дамуына көп көңіл белінді. Бұл жағдай республиканың өркендеуіне, қоғамның демократиялануына реформалардың тереңдеуіне жэне халықтық тұрмыс-тіршілігінің жақсаруына ықпал етті.

81)"Қазақстан-2030" 1997ж. қазанда Н.Назарбаевтың "Қазақстан-2030" бағдарламасы жарияланды. Қаралган басть мэселелер:экономикалық дағдарыстан шығыу, реформаларды аяқтау, алдынғы қатарлы мемлекетгер қатарын қосылу. Онда еліміздің саяси, элеуметтік, экономикалық дамуының жақын арадыгы жэне ұзақ мерзімдегі дам? жолдары көрсеілген. Мемлекет дамуындағы ұзақ мерзімді 7 басым мақсатты іске асыру көзделген: үлттыі қауіпсіздікті сақтау,"шкі саяси түрақтылық пен қогамның топтасуын нығайту, экономикалық өсу, Қазакстаі азаматтарының денсаулығын, білімі мен эл-ауқатын кетеру, энергетика ресурстарын жете пайдалану инфрақүрылым, көлік жэне байланысты дамыту, кәсібн мемлекет қүру. Қазақстанның басты мүраты - ұлтгыі біртұтастық, элеуметтік эділеттілік тэн әрі барлық хапқының экономикалық әл-ауқаты артқан тэуелсіз гүлденген және саяси тұрақты Қазақстанды сомдау деп көрсетілген. 2030ж. Қазақстан жедел өркендеп кел< жатқан үш аймақтың- Қытай, Ресей жэне Мұсылман элемінің арасындагы экономика мен мэдениетт байланыстырушы буын ролін атқарушы болады^

 





sdamzavas.net - 2020 год. Все права принадлежат их авторам! В случае нарушение авторского права, обращайтесь по форме обратной связи...