Главная Обратная связь

Дисциплины:






АЗАҚ» ТЕРМИНІ ТУРАЛЫ. 4 страница



30. Тұжырымдалған зандар « Жеті жарғы» екенін айттық, мұның өзі сөзбе-сөз алғанда « жіті ереже» деген сөз.Жеті жарғыға әкімшілік, қылмысты істер, азаматтық құқық нориалары, сондай-ақ салықтар, діни көзқарастар туралы ережелер енгізілген, яғни онда қазақ қоғамы өмірінің барлық жақтары қамтылған. Қазақ хандығының әдет және құқықтық заң жинақтары. (Қасым, Есім, Тәуке заңдары) 16 ғ басында қазақ хандығының нығаюы касым ханның есімімен тығыз баиланысты болды,16ғ 20 ж басында қасым мен мұрындық хан арасында билік үшін күрес жүрді. қасым хан қол астына 1 млн адам болғанына тұтастары жеткізеді.біртіндеп халықаралық қатынастар ға тартылады.онымен алғашқылардың бірі дипломатиялық қатынас жасаған мәскеу мемлд болды. Қасым хан тұсында қазақ елі жеке этнос ретінде батыс европаға да белгілі болды. Бұл кезде ішкі қоғамдық қатынастарды қатаң ттүрде бір жүиеге келтірген Қасым ханның қасқа жолы атты қалың бұқара моиындаған заңдар жинағы келеді.ол негізгі 5 тараудан тұрған.яғни1 мүлік заңы –мал мүлік даму шешу ар түрлі ережелер кірді.2-қылмыс зағңы.-түрлері қарастырылған,3әскери заң-соғыс кезіндегі қамтамасыз ету,4елшілік-бұл тарауда халықаралық құқық әдеп мәселесі аитылған.5-жұртшылық заңы.қауым аралық көмек міндеттері мереке мен сараи әдебі аитылған,одан кеин қабылданған тәуке ханның 7 жарғысы, оған қазақ қоғамының әскери же саяси әлеуметтік болмысының қажеттілігіне туындағын қаулылыар енгізілді.осыау құжаттың характерін белгілеген басты мәселе феодалданып келе жатқан қазақ қоғамының жаңа талаптарына кәдімгі проаволардың нормалардыңыңғаилату жатыр.ескірген жаиларды алып тастап билеуші таптың қажетіне жараитындары заңдастырыллған.бұл құжат қоғам өмірінің бастысы болды.сонымен қоса басқа да болжамдар бар,яғни 7 жарғы деген атауы 7 би бұны қарап араласқан сондықтан оны 7 жарғы да.



Тәуекел ханның мұрагері Есім хан бұқарамен бітім жасап, самархан бұқара билеушілеріне қаитарылды.ал ташкент саирам қазақ хан құрамына кіреді.есім ханның билік кезеңі өте күрделі болды.оңт бұқара ханымен ташкент үшін күрес шығыстта оират таипалары күшеиеді.қарақалпақ қатынасы да шиеленісті. 16ғ соңында 40 қарақалпақ отр қаз мен арал маңына қоныстанады.бірнеше жылдан соң көтеріліс жасап ташкентті басып алады. 1613ж есум хан оларды сырдың орта ағысын тастап кетуге мәжбүр етті. Есім хан ташкентті өзінге бағындырады ол қожа ахмет мавзолеинде жерлегенхалық оны еңсеиген боилы ер есім деп атады.Есімханның заңдар жинағы – Есім ханның ескі жолы деп аталады. оның мәні – жабық элита төрелер басымдылығы ашық түрдегі элита –билер мен ақсақалдар басымдылығына ауысты.яғни билер революц болды.

Қазақ хандығының көрнекті хандарының бірі – Тәуке хан. Ол өз өкіметінің беделін көтеріп, барлық қазақ руларын біріктіру шараларын жасады. Тәуке ханның тұсында (1680-1718жж.) «Күл төбенің басында күнде кеңес» өткізілді. Тәуке хан тұсында қазақ хандығының шығыс жағындағы жайылымдарды Ойрат-Жоңғар феодалдарының басып алуына байланысты жердің тарылуы, мал жайылымдарына таласқан жанжалдардан адам өлімінің жиі болуы себепті жер дауын мүлік заңынан, құн дауынан қылмыс заңынан бөліп алып, жеке-жекетарау енгізуге тура келді.

31. XVI-XVIII ғғ. Қазақ халқының экономикалық жағдайы ( мал шаруашылығы, егіншілік, қолөнер) Салт дәстүр меирам ақын жыраулар.асан қаиғы,доспамбет16-18ғ қазақтардың шаруашылығы ол көшпелі мал шару.жаилауда алыс шақырым дерлерге шығып жазда жаилауда қыста қыстақтарға орналасытырған олардың қыстақтары –малға суықта пана болатын өзен көл боиларында орналасқан.малдың негізгілері олар-қоои жылқы түйе.бұлар тұрмыс тіршілікке бірбен бір қолиалысы,мал ол халықты тұрмыс тіршылыгын жеңілдетеді. –ет сут қымыз шұбат киім материалдық жағымен қаматмасыз етіп отырған,мал бағу өте оңаи шаруа емес,малсыз адам баласы өмір сүре алмаған сол кездері.мал шаруаш ғ боиы өсіп халықтың тұрмыс жағдаиын жақсаттты,олар 1ден тамақ өнімдері 2 киім кешек аяқ ким уи жабдықтары тб құралдарын берді.сонымен қатар малшылар аиырбас ретінде де паидаланған болатын, егіншілік дамыды.егіншілік жетісуда дамыды катты.сонымен қатар жалғыз мал шару шектеліп қана қоимаи олар аңшылықпен де аиналысқан.аң аулау барысында олар садақ қолданылған.же қазақ халқын өте шебер,олар сол кездері колөнер кәсібімен аиналысқан.себебі мал егін қолөнер барлығы 1-1 тығыз баиланысты.қолөнерт теріден жүнненн зергерлік жасауы ою өрнек безендірілген.қаз мәдениет дамуы –ол қаз барлық аимағында ж үрген жоқ,көбінесе сығанақ пен яссы сауран тб біраз жерлерде мәдени архетектуралық мазарлар сәулет өнері коруге болады.меирамдарр 22наурыз ол қазақтың наурыз тоиы болды.ол кун мен туннің теелуі,жаңа жыл болды.наурыз коже тағам даиындады,тумалар 1-1 құттықтады.қақтар омірінде олар отты қастерлеу маңызды орын алды.осы ғ да ауыз әдебиеті кеңінен өріс алды.қазақтың ауыз әдебиетін асыл қазыналарын адет ғұрпын ұрпақтан ұрпа берілетін соны әсемдеп жазатын аитатын ақын жыраулар шешендер дарындар болды,олар поэзиның жырлардың түр түрлерін шығарды.сол кездегі өмір мен өлім киелі сөздер заңдар жинағы мәдениетті болуы туралы жазылған,қазақтың батырлар жырын туғызушы да осылар еді.ақын жыраулар.осы кездегі поэзиның негізін қалаған- шалкиіз доспамбет жиембет ,бұлар әбілхаиыр хан заманында өмір сүрді.қазақтың батырлар жыры туралы да жазылды олар –алпамыс ер тарғын қамбар дастандары тб,сонымен қоса қыз ж,қоз мен баян





sdamzavas.net - 2020 год. Все права принадлежат их авторам! В случае нарушение авторского права, обращайтесь по форме обратной связи...