Главная Обратная связь

Дисциплины:






ЖОҢҒАРЛАРҒА ҚАРСЫ КҮРЕСТЕГІ ҚАЗАҚ БАТЫРЛАРЫ. 4 страница



52.Ақпан революциясынан кейінгі кезең1917 ақпанда буржуазиялық демократиялық революцияның жеңіп шығуы елдегі тап күшінің арасалмағын күрт өзгертті. Социалистік революцияның жолындағы басты кедергі — самодержавие жойылды. Бірақ революция негізгі мәселесі — өкімет туралы мәселе — өзінше шешім тапты.Еңбекшілердің инициативасымен пролетариат пен шаруа-лардың революциялық демократиялық диктатурасының органы — жұмысшы, солдат, кейінірек оған қоса шаруалар депутаттарының Советтері пайда болды. Советтердің басшылығына еніп кеткен меньшевиктер мен эсерлердің келісім-паздық саясаты буржуазия өзінің өкімет оганы — Уақытша үкімет құруына мүмкіндік берді. Өтпелі кезеңнің аса күрделі саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайын білдіретін қос өкімет дүниеге келді. Уақытша үкімет, сөз жүзінде өзгерістер енгізуге үмтыламыз дегенімен, іс жүзінде буржуазияның мүддесін көздеп, негізінен бүрынғы ішкі және сыртқы саясатты жалғастырды.1917 жылғы 23-27 ақпанда (8-12 мамыр) болған Ақпан буржуазиялық демократиялық революциясының нәтижесіңде самодержавие құлатылып, қос өкімет: буржуазия диктатурасының органы — Уақытша үкімет пен жұмысшы-шаруалар диктатурасының революциялық-демократиялық органдары — жұмысшы, соддат және шаруалар депутаттарының Советтері қүрыдды. Бүкіл елдегідей Қазақстанда да буржуазиялық демократиялық революция барысында 1917 жыддың наурыз-сәуірде Уақытша окімет органдарымен бірге Семейде Әулиеатада, Петропавлда, Көкшетауда, Павлодарда, Өскеменде т.б. қалаларда жұмысшы және солдат депутаттарының Советтері пайда бола бастады. Кейін 1917 жылдың сәуір-маусымда Әулиеатада, Перовскіде, Қазалыда шаруа депутаттарының Советтері және қырғыз (қазақ) депутаттарының Советтері қүрыдды. Буржуазиялық Уақытша үкімет самодержавияның отаршылық және үлттық саясатын жалғастыра берді. Қазақстанда жерді күшпен тартып алу, 1916 жылғы көтеріліске қатысушыларды қуғындау жүргізілді.Қазақстанның ауылдары, деревнялары мен станциялары самодержавиенің ішкі саясатының зардаптарын басынан кешіре отырып, шиелініскен әлеуметтік қайшылықтың торабына айнадды. Патшаның аграрлық-қоныс аударушылық бағытын жүзеге асырудың нәтижесінде қазақ ауылы 1917 жылы 45 млн десятинаға жуық қүнарлы жерінен айырылды. Қүнарлы жерлерді 4 казак әскерінің (Орал, Орынбор, Сібір, Жетісу) пайдасына, сондай-ақ қоныс аудару басқармалары мен Романовтардың жеке меншігіне (Алтайда) беру көшпелі және жартылай көшпелі еңбекшілерді пайдалануға жарамсыз сор және құмды далаға ығыстырды. Аса қатал аграрлық дағдарыс болатындай жағдай туды. Феодалдар мен байлар оның бүкіл ауыртаплығын орта шаруалар мен кедейлерге аударды. Ал орта шаруалар мен кедейлер бүкіл шаруашылық-тың 2/3 бөлігін қүрайтын.Соғыс аддында экономикалық жағынан нығайтып үлгер-меген қоныс аударған деревнялардың шаруашылықтары соғыс жылдарьшда қатал дағдарысты басынан кешірді. Ол, ең аддымен, кедейлер мен орташаларды немесе барлық шаруашылықтың 4/5 бөлігін қамтыды. Дағдарыс көптеген қазақ шаруашылықта-рына да соққы болып тиді. 1,6 млн адам түратын селолар мен станциялардан 250 мың адам армия қатарына алынды. Бұл — еңбекке жарамды ерлердің тең жартысы еді. Бірсыпыра жерлерде егістік жердің көлемі күрт азайды, сөйтіп астық тапшылығы туды (әсіресе қалаларда жөне өлкенің Оңтүстік-Батыс аймағында). Мұны село буржуазиясы астықтың бағасын көтеруге шебер пайдаланды. Соғыс жағдайыңда самодержавиенің бүрын-нан да оңып түрмаған салық саясаты кошпелі және жартылай кошпелі қазақ шаруаларына өте ауыр соқты. Малды, жемді, киізді жаппай ортаға салу, ақша салығының артуы әр түрлі алым-жиымның кобеюі кептеген шаруаларға жүтау қаупін туғызды.«АЛАШ » ПАРТИЯСЫ МЕН «АЛАШ ОРДА» ҮКІМЕТІНІҢ ҚҰРЫЛУЫ. 1917 ж көкьемінде болып өткен облыстық Қазақ съездері болашақ партияның бағдарламасын әзірлеуге көмектесіп, съездерге қатынасқан делегаттар мен қазақ комиттерінің мүшелері «Алаш» партиясының әлеуметтік негізін құрады. Осылайша, 1905 ж. өзінде-ақ құруға әрекет жасалған «Алаш» партиясы іс жүзінде 1917ж мамыр айында қалыптасып, ал оның ресми тіркелуі 1917 ж желтоқсанында жүзеге асқан еді. Орынборда өткен І Бүкілқазақ съезі «Алаш» қазақ ұлттық саяси партиясын шын мәнінде заңдастырды. 1917 ж 21 қараша «Алаш» партиясы бағдарламасының жобасы жарияланды. 1917 ж қараша 1918 ж қаңтар аралығында өткен сайлау қазақ еңбекшілерінің көпшілігі «Алаш» партиясының бағдарламалық талаптарын қолдайтынын көрсетті. Жетісу губерниясында -57,5%, Семей уезінде -85,6%, Торғай, Орал губерниясында -75%. Кеңестік дәуірдегі Коммунистік партияның идеологтары Алаш партиясы мен Алашорда үкіметін буржуазиялық ұлтшылдық қозғалысының көрінісі деп бағалап келді. «Алаш» қазақ халқының нағыз ұлттық демократиялық партиясы болды.



53. ҚАЗАҚСТАНДА КЕҢЕС ҮКІМЕТІНІҢ ОРНАУЫ. Уақытша үкіметтің халықтың мәселесін шеше алмауы яғни жұмысшыларға 8 сағаттық жұмыс күнін енгізу сияқты мәселелерді шешпеуі халық наразылығын одан әрі күшейтті. 1917 ж жазының соңы мен күзінің бас кезінде бүкіл Ресейдің жер-жерінде бұқараның Уақытша үкіметке деген қарсылығы өсе түсті.

Осындай жағдайда большевиктер партиясы 1917 ж: шілде оқиғасынан кейін алынып тасталған «барлық билік Кеңестерге берілсін» деген ұранды қайта көтерді. Бұл ұран уақытша үкіметті құлатуға, пролетариат диктатурасын орнатуға бағытталды. 1917ж 24 қазанда (6 қараша) Петроградта қарулы көтеріліс басталды. Келесі күні көтерілісшілер қаланың ең маңызды объектілерін басып алды. 1917ж 25 қазанда әскери-революциялық комитет Уақытша үкіметтің билігінің жойылғандығын жариялады. Осылайша Қазан төңкерісі жеңіске жетті. Сондай-ақ Қаз.мен іргелес Ташкент, Омбы, Орынбор, Астрахань тәрізді ірі қалаларда Кеңес үкіметінің орнауы Қаз-да да биліктің кеңестердің қолына өтуіне ықпал етті. Алайда, Қазақстанда Кеңес үкіметін орнату төрт айға созылды.1917 ж. соңынан- 1918 ж наурыз. Кеңес үкіметінің Қазақстанда орнауына Ленин бастаған большевиктердің халыққа бейбітшілік, жұмысшыларға зауыт пен фабрика, шаруаларға жер, ұлттар мен ұлыстарға теңдік пен бостандық беру жөніндегі уәдесі өз септігін тигізді. Сонда да болса, ауыл селоларда әлі Кеңестер өкіметінің жарлықтарын іске асыруға қарсылық күшті болды. Халық азық түлік тапшылғынан зардап шекті. Кеңес өкіметіне қарсы күштер бас көтерді. Бұлқарсылықтарды басу үшін, жергілікті жерлерде өкімет билігін нығайту қажет болды. Кеңестер өкіметі нығайту жолындағы күресте облыстық және уездік кеңестер съезддері көп рөл атқарды. Кеңес өкіметінің негізгі принциптері маңызды екі құжатта – 1917 ж . 2 қарашада қабылданған «Ресей халықтары құқ.ң Декларациясы» және 1917 ж 20 қарашада жарияланған «Барлық Ресей және Шығыс мұсылман еңбекшілеріне» үндеуінде көрініс тапты.ҚАЗАҚСТАН АЗАМАТ СОҒЫСЫ ЖЫЛДАРЫНДА (1918-1920).Азамат соғысы жылдарындағы қалыптасқан қиындықтармен байланысты Кеңес өкіметі 1918 жылдың орта кезінде елдегі барлық материалдық ресурстармен,адам күштерін барынша жұмылдыру,қалаларды,өнеркәсіп жұмысшыларын,Қызыл Армияны азық-түлікпен қамтамасыз ету,елде қатаң еңбек тәртібін орнату мақсатында «әскери коммунизм»саясатын енгізді.Бұл төтенше саясат экономикалық күйзеліс,Кеңес мемлекетін шетел интервенттері мен ішкі жаулардан қорғанудың қажеттілігінен туған еді.»Әскери коммунизм» саясаты негізінде азық-түлік мәселесін шешу үшін төтенше шара азық-түлік салғырты енгізілді.Ол бойынша елдегі байлар мен кулактардың қолындағы тауарлары астықтың көп бөлігі ешқандай қайтарымсыз алынды,бұқара халықты азық-түлікпен бір орталықтан қамтамасыз ету көзделді,ауыл шаруашылық өнімдерін өз еркімен сатуға тиым салынды.Азық-түлік салғыртын енгізу елде астық дайындауға көбейтуге,Қызыл Армияны,жұмысшыларды азық-түлік қамтамасыз етуге,ашаршылықты барынша болдырмауға мүмкіндік берді.»Әскери коммунизм» саясаты бойынша елде жаппай еңбек ету міндеттілігі талап етілді.Жергілікті жерлерде еңбек етуге бұрынғы қанаушы тап өкілдері тартылды.Қазақстанда»әскери коммунизм» саясаты негізінде өнеркәсіпті кеңес органдарының қолына шоғырландыру,оны Қызыл Армияны қару-жарақ және жабдықтармен қамтамасыз етуге жұмылдыру шаралары жүргізілді.Бүкіл Ресейлік Атқару Комитетінің 1918 жылғы мамырдағы жарлығымен әскерге өз еркімен бару ісі жалпыға бірдей міндетті әскери борышты орындаумен алмастырылды.1918 жылдың жазында өлкеде Қызыл Армияның құрамында ұлттық әскери бөлімдер құрыла бастады.Қызыл Армияның Қазақстан жеріндегі ұлттық бөлімдерін құруда Сырдария,Жетісу облыстары,Бөкей Ордасы мен Торғай облысының кеңестік уездері бірсыпыра айтуға тұрарлық ұйымдастыру

54. Азамат соғысы жылдарындағы қалыптасқан қиындықтармен байланысты Кеңес өкіметі 1918 жылдың орта кезінде елдегі барлық материалдық ресурстармен,адам күштерін барынша жұмылдыру,қалаларды,өнеркәсіп жұмысшыларын,Қызыл Армияны азық-түлікпен қамтамасыз ету,елде қатаң еңбек тәртібін орнату мақсатында «әскери коммунизм»саясатын енгізді.Бұл төтенше саясат экономикалық күйзеліс,Кеңес мемлекетін шетел интервенттері мен ішкі жаулардан қорғанудың қажеттілігінен туған еді.»Әскери коммунизм» саясаты негізінде азық-түлік мәселесін шешу үшін төтенше шара азық-түлік салғырты енгізілді.Ол бойынша елдегі байлар мен кулактардың қолындағы тауарлары астықтың көп бөлігі ешқандай қайтарымсыз алынды,бұқара халықты азық-түлікпен бір орталықтан қамтамасыз ету көзделді,ауыл шаруашылық өнімдерін өз еркімен сатуға тиым салынды.Азық-түлік салғыртын енгізу елде астық дайындауға көбейтуге,Қызыл Армияны,жұмысшыларды азық-түлік қамтамасыз етуге,ашаршылықты барынша болдырмауға мүмкіндік берді.»Әскери коммунизм» саясаты бойынша елде жаппай еңбек ету міндеттілігі талап етілді.Жергілікті жерлерде еңбек етуге бұрынғы қанаушы тап өкілдері тартылды.Қазақстанда»әскери коммунизм» саясаты негізінде өнеркәсіпті кеңес органдарының қолына шоғырландыру,оны Қызыл Армияны қару-жарақ және жабдықтармен қамтамасыз етуге жұмылдыру шаралары жүргізілді.Бүкіл Ресейлік Атқару Комитетінің 1918 жылғы мамырдағы жарлығымен әскерге өз еркімен бару ісі жалпыға бірдей міндетті әскери борышты орындаумен алмастырылды.1918 жылдың жазында өлкеде Қызыл Армияның құрамында ұлттық әскери бөлімдер құрыла бастады.Қызыл Армияның Қазақстан жеріндегі ұлттық бөлімдерін құруда Сырдария,Жетісу облыстары,Бөкей Ордасы мен Торғай облысының кеңестік уездері бірсыпыра айтуға тұрарлық ұйымдастыру

55. 1929-32 жж ұжымдастыру1927 жылы желтоқсанда болып өткен партияның XV съезі ауыл шаруашылығын ұжымдастыру бағытын жариялады. Қазақстанда ауыл шаруашылығын ұжымдастыру ісінің аяқталуы 1932 жылға жоспарланды. Қазақстанның астықты аудандарында колхоз құрылысының негізгі формасы – ауыл шаруашылық артелі, ал мал шаруашылығы аудандарда жерді бірлесіп өңдеу мен шөп шабу жөніндегі серіктестік (ТОЗ) болуға тиіс еді.

1929 жылдың екінші жартысынан бастап республикада колхоз құрылысы жедел дамытылды. Алғашқы МТС – тер құрылып жатты.

Ұжымдастыру мен отырықшыландыруды жаппай жүргізу үшін ауылдар мен қоныстарға 8 мың жұмысшы және 1204 «жиырма бес мыңдықшылар» жіберілді. Олар Россиядағы колхоз жобасын қайталайтын қоныстандыру үлгісін орнықтырды.

Ұжымдастыру жылдары кооперативтендіру қозғалысының өз ісін ашуға мүмкіндік беру, материалдық ынта, кооперативтендіруге шаруаның бірте – бірте өтуге, еркіндік ұстамдары бұзылды.

ҰжымдастыруКезіндеЖіберілгенҚателіктер:
1.Қатаң-жаппай-қуғындау-мен-террорға-негізделді.
2.Даярлықсыз-жергілікті-жағдайлар-ескерілместенжүргізілді.
3.Әкімшілік–күштеу-әдістерімен-жеделдете-жүргізілді.
4. Шаруашылық базасын жасау, тұрғын үйлер, мәдени тұрмыстық объектілер салу жоспары аяғына дейін орындалмады.

Белсенділер отырықшыландыруды жоспарлаған 3 жылдың орнына 3 күнде аяқтап «жалған колхоздар» құра бастады. Нәтижесінде: Абыралы ауданында – 70 %; Жымпиты ауданында – 60 %; Жәнібек ауданында – 95 % шаруашылық ұжымдастырылды. Шаруашылықты ұжымдастыру деңгейі үнемі өсіп отырды. Егер 1928 жылы Қазақстанда барлық шаруашылықтың 2% - і ұжымдастырылған болса, 1930 жылғы сәуірдің 3 – інде 56,4 % - і, ал 1931 жылы қазан айына қарай 65 % - дай ұжымдастырылды.

Мал шаруашылығы күйзелісті шығынға ұшырап, 1930 – 1932 жылдары аштық жайлады. 1932 жылғы ақпан – колхозшы қожалықтарының 87 % - і, жекешелердің 51,8 % - і малдан түгел айырылды. Ұжымдастыру қарсаңында – 40,5 млн. мал болса, 1933 жылы 1 қаңтарда 4,5 млн. мал қалды.
БұлжағдайҚазақстанда-аштық-қасіретін-туғызды:
1.1930жылы–313мыңадам;
2.1931жылы–755мыңадам;
3.1932жылы–769мыңадамқайтысболды.
4. 1930 – 1932 жылдарда барлығы 1 млн. 750 мың қазақ немесе халықтың 40 % - і жаппай қырылды.ҰЖЫМДАСТЫРУДЫҢ ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНА ТИГІЗГЕН ҚАСІРЕТІ.Күштеп ұжымдастыру науқаны кезінде ауылда әлеуметтік жіктеу саясаты өте жоғары қақынмен жүргізілді. КСРО ОАК мен ХКК нің 1930 жылы 1ақпанда қабылданған «жаппай ұжымдастыру аудандарындағы ауыл шаруашылығын социалистік қайта құруды нығайту және кулактармен күрес шаралары туралы» қаулысы негізінде ауқатты шаруа қожалықтарына қарсы ашық террор басталды. Шаруа қожалықтарынан бай кулактардв бөліп алып, оларды тап ретінде жоюжүзеге асырылды. Ұжымдастыру саясатының зардаптары қазақ халқының басына үлкен апат әкелді. Күшпен ұжымдастырылған және материалдық жағынан өте әлсіз шаруашылықтар күйзеліске ұшырап, нәтижесінде 1932-33 жылдары халық аштыққа ұшырады. Сол кездегі мәліметтерге қарағанда аштық жайлаған аудандарда халық баудай түсіп қырылған. Ауыл шаруашылығын күштеп ұжымдастырудың осындай зардаптары сталиндік басшылықты біраз сескендірді. 1929-1931 жж күштеп ұжымдастыруға қарсы көтерілістер Күштеп ұжымдастыру саясаты халықтың наразылығын тудырды. Сол жылдары өлке басшыларының Сталинге жазған хаттары қазақ даласында осы наразылықтың өте зор көлем алғанын, Алтайдан Маңғыстауға дейінгі аумақты түгел қамтығанын , бұл туралы Кеңес өкіметі басшыларының хабардар болғанын көрсетеді. Бір ғана 1929 жылдың өзінде Қазақстанда 30 дан астам үлкенді кішілі халық наразылығы болды. Олардың ішінде өте кең көлемде болған көтерілістерге Тақтакөпір, Бостандық, Батпаққара, көтерілістері жатады. 1929 – 1930 жылдыр аралығындағы қыс айларында наразылық өте күшті өршіді. Ол туралы Голощекин Сталинге хабарлауға мәжбүр болды. 1929 – 1931 өлкеде барлығы 372 көтеріліс болып,олрға 80 мыңдай адам қатысты. Большевиктер бұл наразылықтың себебі байлар мен дінбасыларының кеңес үкіметіне қарсы халықты ұйымдастыруынан деп көрсетті. Кеңес үкіметі бұл көтерілістерді әскери күшпен басып жаншыды.

56. Қазақстандағы индустрияландыру саясаты (1928-40жж). Индустрияландырудың отарлық мазмұны қаз халық шаруашылығын қалыпқа келтіру аяқталғанна кеин елді индустрияландыру саясаты іске аса бастады.индустрияландыру өндіріске құрал жабдық жасаитын халық тұтынатын тауарлар жасаитын зауыт фабрикаларды салумен тығыз баиланысты болды.мұндаи касіпорындар ксроның шығыс аимақтарында оың ішінде қазақстанда коптеп салына бастады.қазақстан баи шикізат қорының болуы да өз әсерін тигізді.өзкеде темірдің көмір қорының мұнаидың түсті металдардың мол қоры болуы болды.индустрияландыру қазақстан еңбекшілерінің өмірлік мүдделеріне қаишы келген жоқ,оның дамуы 1 ден ұлттық жұмысшы ттобының қалыптасуы.техника дәрежесін котерді.голошекин республикада индустрияландыру идеясын қолдаи отырып қазақстанда ауыр өнеркәсіп салаларының орнына ауыл шаруашыллығымен баиланысты ұсақ же орта кәсіпорындарды дамыту жоспарын ұсынды.голошекиндік индустрияланудың мәнін тез арада түсінген қазақтар оған қарсы шықты.,комитетке ол коиган мақсатты қаита қарауға таоап етті.қазақтардың арасында садуақасов голошекинге қарсы шықты.бірақта кадрлар голошекиннин идеясын қолдады.индусртиялану барысында республикада кен химия өнеркәсібінің тұңғышы ақтобе химия комбинаты салнды.формацептикалық зауыттар ,сульфат комбинаты тб салалар салынып іске косыла бастады.жеңіл тағам өнімдері бас көтерді.олар жамбыл мерке талдықорған кант зауыты тб индустриялану барысында қазақстан индустрияал аграрлы елге аиналды.өнеркәсіп өнімінің халық шаруашылығындағы үлес салмағы 30паиыз,индустриялану барысында өндірісте екпінділер еңбек озаттары шаруашылық есеп бригадасы өріс алды.қазақстан индустриялы дамуының жоғары қарқында жүргізілуі ресеи украин кеңес одағының басқа өнеркәсібі дамыған республиканың жан жақты көмегінің арқасында ғана дамыды.сонымен қатар қазақстан индустриялану ешбір кемшіліксіз қаишылықсыз өтті деуге болмаиды.соның бірі машина жасау саласында машинаны оңдеу станок приборлар машина жасаитын кәсіпорындар болмады.индустрияланудың барлық ауырпашылықты шаруалар көтерді.соитип өндірістегі белсенділік бұрын сонды болып көрмеген дәрежеде дамып индустрияландыру ісінің табыстарына қол жеткізді ,қаз 30 жылдарды индустрия даму үлкен мәреге жетті.олардың қатарына ең алдынғы аграрлы елден индустриялы аграрлы елне аиналды.қаз шаруаш-да өнеркәсіп басым салаға аиналды.индус дамудың жүзеге асыру барынысында кеңестік жұмысшылардың қалыптасуында.

57. 1920-40 жж Қазақстандағы мәдени құрылыс, ағарту ісі. Негізгі бағыттары және қиылыстары Ағарту ісі 1924ж сәуірде ,ал сауатсыздық жою қоғамы құрылды.1921,27ж52мың адам оқып сауатын ашты 28 жыдың аяғында 25 процен оның ішінде қазақстандықтардың 10 паиызы болды.26 ж акср де біріңғаи еңбектер мектептер жарғысы қабылданды 3 ж 4жылдық мектептерүлес салмағын көбеиту қазақ қыздарына мектеп ашу болды.қыздарға арналған мектептер шымкент алматы түркістанда оралда ашылды ағату ісіне бөлінетін қаржы 1924,25ж30тиын болса кеин 60 тыин болды.ұлттық зиялылардың орнына мәдени құрылс процесін жеделді түрде орындары ерекше ахмет баитұрсыновты суретті әліппен мысал жөнінде дастан жинап,ж аимауытов қос тілді анатілді оқыту әдітемесін бөкеихан географ оқулығын жасаған болатын сәтбаев алгебралық оқулығын құрастырды.оқу әдістемелік жазуда сефулин мүсірепов дулатов жұмабаев болса қазақ тіл оқулығын әзірлеуде баспадан шығару құралын ахмет баитұрсынов бөкеихановқатысқан болатын.қазақ тілінде алғаш оқулықтар қазан қаласында басылды.1931ж желтоқсанда 15 50 жасы аралығында саутты халыққа жбб енгізілді. Білім беру жұмсалатын қаржы жыл саиын өсіп отырды.1930,32ж аштық салдарынан ббкүрт төмендеді.32ж күзі балалар үиіне 68 мың жетім бала орналастырды.32ж шығыс қазақстанда 1687 бала қаитыс болды.33 ж мыңнан астам бала панасыз есепке алынды.республикада сауатсыздықты жою қарқынның баяу жүру себебі ұжымдастырды асыра сілтеу зардаптары 3032жжаштықпен келген.34-35ж интернет саны жылдан жылға көбеиіп 700-221ге деин оскен болатын.сонымен қатар сауатсыздықты жоюда 500мың адам оқып мектеп мұғалымдеріне әдістемелік көмек ретінде ауыл мұғалімі мектепте газеттер шығарылды.соның ішінде мұғалім медалдермен 160 мұғалім орденмен медалдармен марапатталды.республиканың сауаттылық деңгеиі 1936ж25паиыз 80 65 70 паиызға деин өсіп отты,жалпы сауаттылық алматы шымкент орталықтары болды ұлы отан соғысы алдына еңбекке жарамды халық арасында сауаттылық жою тоқтатылды.

58.. 1920-50 жж Қазақстандағы қоғамдық-саяси өмір. Ұлттық интеллегенцияға қарсы репрессиялар. (XXғ 30-50 жж) 1937 38 ж жалпылаи сипат алды ұлт зиялылары халық жаулары деп аиыпталды.сталиндік тердің қолынан жалпылаи қаза алды.қазақ әдебиетінің негізін слушылар да болды.Репрессия жазықсыз жазалу.1937ж 38ж ең қасіретті жылдар деп атады.40млн адам ұшырады.көбінесе ғылым мен мәден-ң көрнекті қаираткерлері.сталинге қарсы шыққан үшін жазаланды. 20мың адам чикисті атып өлтірді.1934ж ОГПУ құрылды.бұл жылдары қаз-ң белгілі зиялылары қырылды.олар рұсқұлбеков бөкеихановв аимауытов тарихшы асфандияров қазақ тілін негізін салушысы баитұрсыноов сеифулин маилин дулатов тб ресеиден 70мың адамды лагерге қамады. Олардың ішінде тухачевский тб болды.30ж социалистік қатынастар орнықтап болды.елде социализм жолымен ілгерілген саиын тап күресі шиеленіске түседі.деген соц теория үстемддік етті.нәтижесінде жазалау органдарының қызметі күшеитілді.мемл өкімет органы ретінде кеңестер қызметі шектелді.қаз лагерлер жүиесі құрылды.парлак ерекше режимді қарағанды еңбек пен түзеу лагері құрылды осы парлак азабын көргендер араснда одақ көлемде ғалымдар мен мел қаратекерлері болды.соц құрылысты бұрмалаған жеке адамға табыну идеологиясының зардаптары –сталинеидің идеологиялық апараты халықтардың тарихи мүдделерін жоюға бағытталды.ұлттық зиялылардың көрнекті өкілдерін қырып жоиды.101мың қазақстандық отқа жағылып 27мың аталды.ссталиншілдік басты қылмысы әкімшілік әміршіл жүиені қолдауы лагерлер жүиесін құру халықтардың күштеп көшіру азаматық құқықтармен бостандықтарды бұзу,31 мамыр ұлттық азаттық күні болып белгіленді.





sdamzavas.net - 2020 год. Все права принадлежат их авторам! В случае нарушение авторского права, обращайтесь по форме обратной связи...